Monumenten: niet alleen gebouwen
Monumentale kastelen, kathedralen, pakhuizen, molens, vestingwallen; wie kent ze niet? Samen met vele andere monumenten hebben vorige generaties Nederlanders ze beschermd, gerestaureerd en doorgegeven. En wij geven ze op onze beurt weer door aan de volgende generatie. Zo hoort dat in een beschaafde samenleving. Het verleden wordt gekoesterd als onlosmakelijk onderdeel van zijn ontwikkeling op weg naar de toekomst. Ook bewaren we schilderijen, oude brieven, kaarten en foto’s, in archieven, kluizen en musea. We regelen er de vochtigheidsgraad en de temperatuur. Heel waardevolle archeologische vindplaatsen krijgen planologische bescherming en worden zo als bodemarchief bewaard.
De eerste landbouwers koloniseerden zevenduizend jaar geleden het gebied dat nu Zuid-Limburg heet. Met de boeren die drieduizend jaar voor Christus over ons hele land uitwaaierden, ontstonden de eerste agrarische cultuurlandschappen. Rond het begin van onze jaartelling was een groot deel van Nederland al door de landbouw in gebruik genomen. Het hoeft dan ook niemand te verbazen dat sommige nu nog aanwezige cultuurlandschappen museumwaardige monumenten zijn. Zij overstijgen in ouderdom onze oudste monumentale bouwwerken en kunstvoorwerpen.

Kaalslag
Rond 1900, vlak voordat het prikkeldraad zijn intrede deed, waren grote delen van ons land belegd met een heel kleinschalig labyrint van sloten, heggen, houtwallen, elzensingels en bomenlanen, gelegen tussen kronkelende beken en meanderende rivieren. Het prikkeldraad, de snel moderniserende landbouw en de ruilverkavelingen vaagden meer dan 90% van dit cultureel erfgoed weg. Alleen al na de Tweede Wereldoorlog is in een gigantische kaalslag ongeveer 250.000 kilometer aan groene kavelgrenzen (heggen en houtwallen) gerooid of, als het om sloten ging, gedempt.           
De overheid was de grote motor achter deze teloorgang. Slechts stukjes waardevol cultuurlandschap ontsprongen de dans. Zij werden overgedragen aan organisaties als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten of de Provinciale Landschappen. Die overdracht is voor de volle 100% gesubsidieerd door de overheid, namens u en mij, van ons belastinggeld. Ook het onderhoud van deze gebieden wordt gesubsidieerd.Ook op particuliere landgoederen en hier en daar verspreid in het boerenland bleven door de speling van het lot enkele restjes gespaard. Particuliere grondeigenaren konden en kunnen rekenen op enige mate van overheidssteun.

Klik op de afbeelding om het spotje te bekijken

                   
Cultuurlandschap: historisch erfgoed
Wat rest aan waardevol cultuurlandschap is dus het koesteren meer dan waard. Niet alleen omdat het ons cultuurhistorisch erfgoed is, maar ook omdat het hoge natuurwaarden herbergt. Toch constateert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu in zijn tweejaarlijkse Natuurbalans een voortdurende achteruitgang van ons cultuurlandschap: het vervlakt en de verscheidenheid in landschappen neemt af. En deze trieste ontwikkeling speelt zich tot de dag van vandaag af tegen de achtergrond van veel, heel veel geduldig papier. Er zijn heel wat nota’s, beleidsplannen, houtskoolschetsen, maar ook workshops en congressen aan het behoud van ons cultuurlandschap gewijd. Niet alleen in Nederland maar ook in Brussel, want onze landschappen zijn ook Europees erfgoed.